کلاژن چیست و چرا بدن ما بعد از ۳۰ سالگی به آن بیشتر نیاز دارد؟
کلاژن چیست و چرا بدن ما بعد از ۳۰ سالگی به آن بیشتر نیاز دارد؟
اگر چند سال پیش «کلاژن» بیشتر یک واژهی تبلیغاتی در محصولات زیبایی بود، امروز به یکی از پرتکرارترین موضوعات سلامت تبدیل شده؛ چون خیلیها با بالا رفتن سن متوجه میشوند پوستشان دیرتر ترمیم میشود، مو و ناخن شکنندهتر میشود یا مفاصلشان مثل قبل نرم و راحت نیست. اما واقعاً کلاژن چیست و چرا از حدود ۳۰ سالگی به بعد بیشتر دربارهاش میشنویم؟ دراین راهنما از سایت نویا با آن بیشتر آشنا شوید.
کلاژن چیست؟
کلاژن فراوانترین پروتئین ساختاری در بدن انسان است؛ مثل «اسکلت داخلی» که بافتها را سرِ شکل نگه میدارد و به آنها استحکام و انعطاف میدهد. بدن ما کلاژن را برای ساخت و نگهداری بخشهای زیادی لازم دارد، از جمله:
- پوست
- مو و ناخن
- استخوانها
- غضروف و مفاصل
- رباطها و تاندونها
- دیوارهی رگها و برخی اندامها
به زبان ساده: کلاژن همان مادهای است که کمک میکند بدن «محکم ولی منعطف» بماند.
کلاژن چه کاری در بدن انجام میدهد؟
نقش کلاژن را میشود در چند کاربرد مهم خلاصه کرد:
- پوست: سفتی و کشسانی
کلاژن یکی از اصلیترین عوامل «قوام پوست» است. وقتی سطح کلاژن مناسب باشد، پوست معمولاً شادابتر، نرمتر و منعطفتر دیده میشود و خطوط ریز دیرتر نمایان میشوند.
2.مو و ناخن: کاهش شکنندگی
کلاژن به شکل مستقیم «کراتین» نیست، اما چون در ساختارهای حمایتی بدن نقش دارد و مواد اولیهی مهمی (آمینواسیدها) در اختیار بدن میگذارد، میتواند به بهبود کیفیت ظاهری مو و ناخن کمک کند؛ مخصوصاً برای کسانی که ناخنهای لایهلایه یا موهای شکننده دارند.
3.مفاصل و غضروف: حرکت راحتتر
بخش مهمی از بافتهای اتصالدهنده و غضروف با کلاژن مرتبط است. به همین دلیل خیلیها در کنار اهداف زیبایی، سراغ کلاژن میروند تا از مفاصلشان هم حمایت کنند.
انواع کلاژن و تفاوتشان (Type I, II, III)
همهی کلاژنها یکسان نیستند. در بدن انواع مختلفی وجود دارد، اما سه نوع زیر رایجتر و کاربردیترند:
کلاژن نوع 1
بیشترین سهم را در بدن دارد و بیشتر در پوست، مو، ناخن و استخوان نقش پررنگی دارد. اگر هدف اصلیتان جوانسازی پوست و تقویت مو و ناخن است، معمولاً تمرکز اصلی محصولات روی همین نوع است.
کلاژن نوع 2
بیشتر در غضروف و مفاصل دیده میشود و معمولاً برای افرادی که روی حمایت از مفصل تمرکز دارند، مهمتر است.
کلاژن نوع 3
در کنار نوع 1، در پوست و برخی بافتهای انعطافپذیر وجود دارد و به لطافت و خاصیت ارتجاعی کمک میکند.
نکته مهم: در محصولات خوراکی، آنچه بیشتر از “نوع” تعیینکننده است، فرم کلاژن (مثلاً پپتیدی/هیدرولیزه) و کیفیت تولید است؛ چون اینها روی میزان استفادهپذیری بدن اثر میگذارند.
چرا بعد از ۳۰ سالگی کلاژن کمتر میشود؟
بدن ما از اواسط دههی ۲۰ زندگی به بعد بهتدریج تولید کلاژن را کاهش میدهد و این روند برای خیلیها بعد از ۳۰ سالگی محسوستر میشود. نتیجهاش میتواند این باشد که:
- پوست دیرتر ریکاور شود
- خطوط ریز واضحتر شوند
- خشکی یا افتادگی خفیف افزایش پیدا کند
- مو و ناخن آسیبپذیرتر شوند
- ریکاوری بدن بعد از ورزش کندتر شود
عوامل تشدیدکنندهی کاهش کلاژن
غیر از سن، چند عامل سبک زندگی میتوانند روند افت کلاژن را تندتر کنند:
- نور خورشید (UV): یکی از عوامل اصلی تخریب کلاژن پوست
- قند زیاد و رژیم غذایی پرشکر: میتواند به پروتئینها آسیب بزند و کیفیت پوست را کاهش دهد
- سیگار و آلودگی هوا: افزایش استرس اکسیداتیو و افت کیفیت پوست
- استرس مزمن و کمخوابی: کاهش بازسازی و ترمیم
- کمبود پروتئین و ویتامین C: چون بدن برای کلاژنسازی به مواد اولیه نیاز دارد
نشانههای احتمالی کاهش کلاژن چیست؟
کمبود کلاژن یک علامت قطعی و واحد ندارد، اما اگر چند مورد از موارد زیر همزمان دیده شوند، میتواند نشانهی نیاز به تقویت روتین تغذیه/مکمل باشد:
پوست
- خشکی و زبری بیشتر
- کاهش شفافیت
- افتادگی خفیف یا کم شدن سفتی
- واضح شدن خطوط ریز
مو و ناخن
- شکنندگی مو
- ناخنهای نازک، لایهلایه یا شکننده
مفاصل
- احساس خشکی
- کاهش انعطاف یا ناراحتی پس از فعالیت
(البته این علائم میتوانند علل دیگری هم داشته باشند؛ اما در کنار سن و سبک زندگی میتواند معنای بیشتری پیدا کند.)
راههای افزایش کلاژن: از غذا تا مکمل
قبل از اینکه سراغ مکمل برویم، پایههای اصلی را درست کنیم:
تغذیهی کلاژنساز
بدن برای ساخت کلاژن به مواد اولیه نیاز دارد:
- پروتئین کافی: گوشت، تخممرغ، لبنیات، حبوبات
- ویتامین C: کیوی، مرکبات، توتفرنگی، فلفل دلمهای
- روی (Zinc) و مس: مغزها، غلات کامل، گوشت، حبوبات
مکمل کلاژن: چه فرمی بهتر است؟
در بازار معمولاً با دو عبارت زیاد مواجه میشوید:
- کلاژن هیدرولیزه / پپتید کلاژن: یعنی کلاژن به قطعات کوچکتر شکسته شده تا مصرفش برای بدن راحتتر باشد.
- کلاژن معمولی: که ممکن است به اندازهی فرم پپتیدی کاربردی نباشد.
اگر هدف شما این است که کلاژن واقعاً وارد روتین روزانهتان شود، محصولی بهتر است که:
- ترکیباتش شفاف باشد
- دوز مصرفی مشخص داشته باشد
- مصرفش راحت باشد (که بتوانید منظم ادامه دهید)
در همین نقطه معمولاً پیشنهاد میشود سراغ یک گزینه مطمئن و قابلاعتماد بروید؛ مثلاً اگر در سبد محصولات نویا، کلاژن نویا با فرم پپتیدی/هیدرولیزه و اطلاعات شفاف ارائه شده، میتواند انتخاب مناسبی برای شروع باشد (بهخصوص برای کسانی که دنبال نتیجه از «تداوم مصرف» هستند).
بهترین زمان و روش مصرف کلاژن
واقعیت ساده: بهترین زمان، زمانی است که بتوانید هر روز انجامش دهید.
بعضیها صبح مصرف میکنند، بعضی شب. مهم این است که:
- مصرف منظم را در اولویت بگذارید
- کنار آن، مصرف پروتئین و ویتامین C را فراموش نکنید
- انتظار نتیجهی فوری نداشته باشید؛ چون بدن برای بازسازی زمان میخواهد
جمعبندی
حالا اگر بخواهیم خیلی ساده پاسخ بدهیم که کلاژن چیست:
کلاژن پروتئین اصلیِ ساختار بدن است؛ چیزی که به پوست قوام میدهد، به بافتها استحکام میدهد و نقش مهمی در سلامت پوست، مو، ناخن و مفاصل دارد. بعد از ۳۰ سالگی تولیدش کمتر میشود و سبک زندگی (آفتاب، قند، استرس، کمخوابی) هم میتواند این روند را سریعتر کند. با تغذیه درست و در صورت نیاز، انتخاب یک مکمل مناسب و مصرف منظم، میشود این افت را بهتر مدیریت کرد.
سوالات متداول
کلاژن چیست و چه کاری انجام میدهد؟
پروتئین ساختاری بدن است که به پوست، استخوان، غضروف و بافتهای اتصالدهنده استحکام و انعطاف میدهد.
از چه سنی باید کلاژن مصرف کنیم؟
بسیاری از افراد از اواخر دهه ۲۰ یا بعد از ۳۰ سالگی به دلیل کاهش تولید طبیعی کلاژن، مصرف را جدیتر میکنند.
مصرف کلاژن چقدر طول میکشد اثرش دیده شود؟
به سبک زندگی و نظم مصرف بستگی دارد، اما معمولاً اثرات به مرور و با تداوم دیده میشود.
آیا کلاژن باعث چاقی میشود؟
خود کلاژن یک پروتئین است؛ اگر در چارچوب کالری روزانه مصرف شود معمولاً مسئلهای ایجاد نمیکند.
برای پوست بهتر است یا مفاصل؟
بسته به نوع و هدف محصول؛ اما خیلیها همزمان برای زیبایی و حمایت از مفاصل استفاده میکنند.
